X
nome * enderezo electrónico * enderezo postal concello teléfono * mensaxe *
adxunto
código de seguridade *
imaxe de seguridade
cambiar código
* campos obrigatorios
venres, 20 de outubro de 2017

pesquisar

subscrición

recibirá vía e-mail toda a información de interese
sitios de interese

Anova - Irmandade Nacionalista

14 de xullo de 2012

Web provisoria da ANOVA - Irmandade Nacionalista, constituída o pasado sábado 14 de xullo en Compostela e recollendo logo de 223 anos os ideais de liberdade, fraternidade e igualdade da Revolución Francesa.

ir ao sítio...

SLG

A toxicidade en persoas e fauna das fumigacións aéreas da Xunta

ir ao sítio...

Liga Estudantil Galega

Liga Estudantil Galega

ir ao sítio...

Terceira Carta às Esquerdas

Interesante artigo de Boaventura de Sousa Santos

ir ao sítio...

Mocidade Irmandinha

Grupo de Traballo de Mocidade do EI

ir ao sítio...
ver máis sitios de interese...
OPINIÓN Gerardo Pisarello

Tirado de SinPermiso

As axencias privadas de cualificación do risco, diante dos tribunais

27/03/2011

Gerardo Pisarello, Jaume Asens  

Mentres máis se agudiza a crise na periferia da zona euro, maior é a impresión de que os seus principais causantes propuxéronse converterse, sen práctica oposición, nos seus grandes beneficiarios. A gran finanza non só non foi obxecto de controis e sancións efectivos, senón que viu reforzado o seu poder, converténdose nunha auténtica espada de Damocles que pende sobre o erario público, os aforradores e as clases populares en xeral.

Nese contexto, a admisión a trámite na Audiencia Nacional da querela penal contras as axencias de cualificación de débeda impulsada polo Observatorio DESC, ATTAC e outras organizacións sociais supón unha pequena fenda neste panorama sombrío. Por vez primeira, Moody's, Standard & Poors e Fitch deberán responder diante dun tribunal español pola alteración do prezo da débeda pública e pola utilización ilexítima de información privilexiada en beneficio propio (arts. 284 e 285 do Código Penal). Esta iniciativa debería verse, desde logo, como un intento de pór coto á impunidade dos máis fortes, cando a maioría de institucións públicas se renderon á impotencia ou optaron pola complicidade. Mais tamén como a resposta ante un modus operandi que, de non deterse, acabará por arrasar non só os febles piares democráticos das nosas sociedades senón tamén os dereitos básicos da maioría da poboación.

Para entender o papel das grandes axencias na crise actual habería que distinguir dous momentos. O primeiro, notabelmente retratado en documentais como Inside Job, de Richard Ferguson, ten lugar cara o 2001 co boom inmobiliario que tivo especial intensidade en países como Estados Unidos, Irlanda ou España. Entón, o negocio das axencias consistiu en cualificar á alza, previo pago polo seu asesoramento, diferentes produtos financeiros dos seus clientes. Moitos deses produtos eran hipotecas lixos e activos tóxicos sen respaldo real. As axencias, con todo, outorgáronlles a máxima cualificación, facilitando así a súa difusión nos mercados secundarios. Se a mediados de 2006 só había nove empresas no mundo coa cualificación máxima de triplo A, en xaneiro de 2008 o número de instrumentos financeiros con esa nota pasaron a 64.000. Empresas como Enron ou Lehman Brothers, e investidores como Bernard Madoff recibiron o visto e prace das axencias até poucos días antes de declararse en quebra. Estas operacións permitiron aos executivos destas entidades e ás propias axencias enriquecerse de maneira vertixinosa. Entre o 2002 e o 2006, por exemplo, Moody's duplicou os seus ingresos e triplicou a súa cotización na bolsa. En troques, foise xerando unha burbulla especulativa cuxo estourido aniquilou dunha pasada o dereito á vivenda de miles de familias e condenou a moitas outras ao desemprego.

Nos Estados Unidos, estas actuacións foron enxuizadas por diferentes tribunais e investigadas polo Senado e pola Comisión estatal de Bolsa e Valores. As axencias tentaron soster que os seus informes eran unha opinión privada, un exercicio de liberdade de expresión amparado pola Primeira Emenda da Constitución dos Estados Unidos. Os seus impugnadores, no entanto, sostiveron que actuaran sen rigor nin transparencia, que se beneficiaran de información reservada procesándoa de xeito fraudulento e favorecendo a clientes aos que previamente asesoraban, nun claro conflito de intereses. Ditáronse algunhas sentenzas na súa contra e impuxéronse novas regulacións. O certo, con todo, grazas ao seu poder mediático, económico e político, as axencias conseguiron neutralizar os controis máis incisivos.

No ámbito europeo, as sancións ás axencias ou á banca non chegaron sequera a iso. É máis, en casos como o español, as entidades financeiras recibiron inxentes cantidades de axuda que permitiron converter a súa débeda privada en débeda pública. E todo iso practicamente sen contraprestacións que as obrigase, por exemplo, a aliviar o grave problema habitacional que contribuíran a crear. A diferenza do que ocorre nos Estados Unidos, aínda hoxe a lexislación española impide ás familias que contraeron hipotecas impagables entregar o inmoble e liberarse, polo menos, da súa débeda cos bancos. É máis, cando a execución se realíza e a poxa de inmobles queda deserta -que é o que sucede ultimamente-, as entidades bancarias poden adxudicalos para si polo 50% do valor de taxación. Unha vez que os adquiren, poden adicarse a perseguir ás persoas desaloxadas pola totalidade da débeda e pór o piso en venda de inmediato a prezos de mercado. Esta situación, na que poderían verse indicios dun enriquecemento ilícito e dunha estafa castigada polo Código Penal, foi considerada polos poderes públicos como unha garantía para a recuperación do sistema financeiro.

Pero a cuestión non se acaba aquí. Para rescatar á banca privada e obter liquidez, moitos gobernos da periferia europea víronse forzados a emitir máis débeda pública. E é aquí, precisamente, onde as grandes axencias entraron en escena por segunda vez. No momento de expansión do boom inmobiliario, o seu negocio consistira en sobrevalorar activos, empresas e solvencias con frecuencia vinculados a activos tóxicos. A partir do 2010, adicáronse a desvalorizar as débedas públicas dalgúns gobernos, empresas e institucións, forzándoos a ofrecer aos eventuais prestamistas beneficios de toda clase.

Se o optimismo de onte permitiu a moitos rendistas facer o seu agosto a expensas do dereito á vivenda e do emprego de miles de familias, o pesimismo de hoxe alimenta sen cesar a espiral de recortes no resto de dereitos sociais. E é que para as grandes axencias, a solvencia dun país, dunha rexión ou dun municipio, mídese de xeito case exclusivo en función das vantaxes que poidan ofrecer aos especuladores ou da súa predisposición a restrinxir o gasto social. Mentres máis favorábel se mostre un goberno a conxelar pensións ou a "flexibilizar" as relacións laborais, máis confiábel resultará aos ollos dos grandes avaliadores. E á inversa: mentres máis proclive sexa a regular os mercados, a pórlles trabas ou a fortalecer certos dereitos sociais básicos, máis sospeitas espertará entre as axencias.

Basta ver o informe de Moody's sobre a metodoloxía utilizada para cualificar á baixa a débeda pública portuguesa para constatar que a avaliación das axencias é todo menos obxectiva e rigorosa [1]. En ningún caso queda claro por que utilizan certos datos ou desbotan outros, nin moito menos quen teñen acceso á información que utilizan. O que si parece evidente é que as axencias non cualifican do mesmo xeito ás empresas e ás institucións públicas. Nin aos gobernos conservadores, de dereitas, que a aqueles máis reticentes á hora de aplicar os axustes.

Do mesmo xeito que cando cualificaban á alza os activos tóxicos, as axencias insisten en que ao xulgar a débeda pública só actúan como unha sorte de xornal económico: emiten opinións que ninguén está obrigado a contratar, cuxa credibilidade, en última instancia, depende do que decidan os investidores. En parte isto é certo. Un goberno disposto a controlar con rigor a banca privada, obrigándoa a asumir responsabilidades polas súas actuacións, a fortalecer a banca pública e a realizar políticas fiscais progresivas, seguramente sería moito menos dependente do financiamento externo e, en consecuencia, das axencias. O exemplo de Islandia segue sendo unha proba de que a submisión total aos poderes financeiros non é a única alternativa.

O que esta perspectiva oculta, con todo, é que dado o sistema de incentivos perversos permitidos polo actual capitalismo financeiro, esta saída non sempre é sinxela. Nos Estados Unidos foron varias as institucións públicas -municipios, escolas- que dependían de crédito externo e que denunciaron a presión das axencias para contratar un servizo de avaliación que non solicitaran. Ou aceptaban a "oferta" dos avaliadores, pagando honorarios que podían oscilar entre 50.000 e 300.000 dólares, ou obtiñan unha cualificación á baixa que lles obrigaba a ofrecer maiores intereses aos investidores [2]. A situación dos gobernos socialistas da periferia europea -Portugal, España ou Grecia- non é exactamente esta, pero garda algunhas semellanzas. Ao carecer dunha axenda política e económica alternativa, víronse forzados a contratar ás grandes axencias e mesmo a asumir os recortes sociais que estas utilizan como indicio de solvencia. No 2009, diante dunha pregunta de Esquerda Unida no Congreso dos Deputados, o goberno español sostivo que a contratación destes servizos era necesaria porque moitos investidores internacionais requirían que a débeda tivese unha cualificación mínima para adquirila. Na mesma resposta, informou que a Dirección Xeral do Tesouro e Política, dependente do Ministerio de Economía, pagaba 280.000 euros ao ano a Standard and Poors, mentres que con Moody's desembolsaba 85.000 euros anuais, máis 40.000 euros por cada emisión en divisas, sen superar os 250.000 euros. Con todo, a súa disposición ao axuste nunca foi considerada suficiente e a súa débeda pública foi cualificada á baixa en máis dunha ocasión [3].

O problema, como consta na querela presentada na Audiencia Nacional, é que non é inusual que esta avaliación se produza minutos antes do peche das operacións en bolsa. Este tempo é máis que suficiente para que aqueles que conten con información poidan beneficiarse da modificación cualificatoria realizada pola empresa en cuestión. Esta hipótese non é desatinada. Algunhas das entidades que máis débeda pública española teñen, como Deutsche Bank, Hypo Real Estate ou Barclays, son clientes das grandes axencias. O mesmo que ocorre con outras importantes posuidoras europeas de débeda española como DZ Bank, Commerzbank, BNP Paribas, Crédit Agricole, ING, WGZ, Postbank, West LB, Sociéte Generale, Rabobank ou The Royal Bank of Scotland.

A maioría das entidades afectadas -e eventualmente beneficiadas- pola avaliación das axencias son bancos alemáns, franceses, do Reino Unido e de Holanda. Existen indicios de peso, en consecuencia, para pensar que aquelas non actúan como simples xornais económicos que emiten opinións sobre a débeda pública dun país. Máis ben operan como unha empresa que, abusando da súa posición dominante no mercado, forzan aos países a pagarlles por unha opinión de relevancia pública pero carente de toda obxectividade ou intento de imparcialidade. A emisión da devandita opinión non pode considerarse un simple exercicio da liberdade de expresión, moito menos se se realiza en certos momentos e se se utiliza de maneira fraudulenta para favorecer a outros clientes seus ou se cadra ás súas propias empresas.

Esta última posibilidade cobra especial forza cando se atende á estrutura da propiedade que hai detrás das axencias. Que a dureza, nefecto, exhibida con débedas como a grega ou a española, do mesmo xeito que coa de diversos países de América Latina ou Asia, contraste coa laxitude con que se xulgan outras como a norteamericana ou a francesa, non é casual. Non en balde os propietarios de Moody's, de Standard & Poors ou de Fitch forman parte do armazón de poder -bancario, empresarial, político e mesmo mediático- destes países e dificilmente farían algo que os prexudicase [4].

Un dos principais propietarios da axencia Moody's é Berkshire Hathaway, un conglomerado económico presidido polo multimillonario Warren Buffet e integrado por outros magnates como Bill Gates. Ademais de Moody's, Berkshire Hathaway controla un amplo espectro de negocios vinculados á enerxía, telecomunicacións, transportes, materiais de construción, ademais, claro, de seguros e produtos financeiros. En 2008, tanto Barack Obama como John McCain mencionaron a Buffet como posible Secretario do Tesouro ou como Asesor Financeiro, unha tarefa que este desenvolvera xa en 2003 para o gobernador de California polo Partido Republicano, Arnold Shwarzeneger. O outro grupo económico con peso en Moody's é Davis Selected Advisers, unha empresa de investidores presidida por Shelby Davis. O seu pai, Shelby Cullom Davis, tamén era un banqueiro vinculado ao Partido Republicano que foi embaixador en Suíza durante os gobernos de Richard Nixon e Gerald Ford.

Standard and Poors, pola súa banda, está controlada pola compañía Mc Graw Hill. Aínda que fundamentalmente se adica aos servizos financeiros e á análise de bonos e stocks, Mc Graw Hill tamén ten negocios no mundo educativo e editorial, así como en medios de comunicación. O seu presidente é Harold "Terry" Mc Graw Hill III, secretario xeral, ademais, da Bussiness Roundtable, un poderoso e conservador lobby patronal dos Estados Unidos que presionou con éxito para evitar, entre outras cuestións, unha maior regulación das axencias.

A axencia Fitch é a máis pequena do tres grandes, e está fortemente vinculada ao grupo Fimalac S.A., con sede en Francia. Ademais de ocuparse de servizos financeiros, Fimalac adícase tamén a actividades inmobiliarias e a diversas iniciativas culturais. A presenza gala é aquí determinante. O presidente do holding é F. Marc Ladreit de Lacharrière, administrador ademais de empresas como L'Oréal, Renault ou Casino, membro do consello asesor do Banco de Francia e Membro da Academia de Belas Artes do Instituto de Francia. Estreitamente ligado ao Grupo Bilderberg, Ladreit de Lacharrière tamén se prodigou, ao igual Buffet ou Mc Graw Hill, polas súas actividades filantrópicas e os seus compromisos coa educación. No 2009, de feito, foi nomeado Embaixador de Boa Vontade pola UNESCO e colaborador do programa Educación para Todos. Iso non lle impediu manter estreitos vínculos coa dereita francesa e explicar de maneira nítida por que é altamente improbable que a crise da débeda grega, portuguesa ou española poida contaxiar ao núcleo duro da Unión Europea. "Francia e Alemaña" -declarou o influente propietario de Ficht no 2010- "dispoñen de credibilidade ante os investidores, que deciden e son os donos do xogo, porque teñen dous pilotos no avión: Nicolás Sarkozy e Angela Merkel".

En realidade, a traxedia da nosa época reside en que os gobernos que hoxe padecen ataques especulativos carecen de autoridade para combatelos, posto que a conivencia cos seus perpetradores foi todo menos excepcional. Como ben explicou o xurista e economista William Black, foron as institucións públicas as que autorizaron a desregulación dos mercados financeiros, as que se negaron a aplicar con contundencia as medidas anti-trust que aínda existen e as que despenalizaron as actuacións fraudulentas ocorridas antes, durante e despois do estoupido da crise. Estas medidas xeraron un sistema de incentivos perversos baseado na procura de elevadísimos beneficios no curto prazo ao prezo de perdas seguras no futuro. Todo iso nun ambiente criminóxeno no que os diferentes actores -bancos, axencias, reguladores públicos- teñen boas razóns para non dicir nada e mirar cara a outro lado [5].

É neste contexto, precisamente, onde a acusación popular contra as axencias cobra máis sentido. Como unha iniciativa xurídica, cidadá, dirixida a cuestionar a impunidade dunha coalición oligopólica que se mostrou capaz de sacrificar ao altar dos seus beneficios os dereitos políticos e sociais máis elementais da poboación. E a forzar, naturalmente, unha discusión de fondo sobre a depuración e democratización radical do sistema financeiro actual. Facendo gala do enorme poder que conseguiu acumular grazas á ausencia de límites xurídicos efectivos, Buffet puido declarar: "isto é a loita de clases, e a miña, a dos ricos, está a gañala". Seguramente ten razón. Non en balde, tras a admisión a trámite da querela por parte da Audiencia Nacional, as axencias contraatacaron e enviaron a membros de dous dos grandes despachos de avogados españois especializados en defender a este tipo de empresas a presionar á xustiza. Do que se trata, con todo, é de pórllo difícil, obrigándoos a render contas, polo menos esta vez, polas súas criminais manobras.

NOTAS: [1] Vide. http://www.latiza.es/imagenes2/cuentaspublicas/moodys-portugal.pdf [2] Vide. Alec Klein, Â"Credit RaterÂ's Power Leads to Abuses, Some Borrowers SayÂ", Washington Post, 24 de novembro de 2004. [3] En moitos casos, estas avaliacións parecen forzar o rescate europeo, so pena de pór en perigo a viabilidade do euro. Iso non bastou, con todo, para que a Unión Europea impoña un marco regulatorio esixente ás axencias. En xaneiro do 2003, o Parlamento e o Consello aprobaron a Directiva 2003/6/CE sobre operacións con información privilexiada e manipulación do mercado. Esta directiva, así como os diferentes actos que a modificaron, permite definir que debe entenderse por información privilexiada, cando pode entenderse que hai unha operación sospeitosa ou cando un risco de abuso de mercado. A Directiva 2003/125/CE da Comisión, de 22 de decembro de 2003, establece unha distinción entre as persoas que fan recomendacións de investimento -e que deben respectar normas máis estritas- e as que difunden recomendacións feitas por un terceiro. Esta Directiva remite á normativa á que está sometida a profesión de xornalista financeiro. En todo caso, non serviu até agora para pór coto a unhas prácticas sobre cuxa ilegalidade existen numerosos indicios. [4] Como se lembra na querela, o déficit de Estados Unidos e os seus cocientes de débeda -e mesmo os dalgúns Estados como California, Illinois e Nova York- son equivalentes, ou mesmo peores, que os de España, Portugal ou Grecia, países que foron rebaixados. Con todo, como ben apunta Dean Baker, todos os grandes bancos, incluídos xigantes como Citigroup ou Goldman Sachs, teñen grandes cantidades de débeda do goberno dos Estados Unidos e dependen das axudas que este lles poida proporcionar. Se o goberno caese en quebra por non poder pagar as súas débedas seguramente arrastraría consigo á maioría de bancos e outros importantes clientes das axencias. Vide. "Will the Ou.S. lose its AAA Rating?"en http://www.counterpunch.org/baker03252010.html [5] Vide. a entrevista realizada a W. Black en http://inthearena.blogs.cnn.com/2010/12/20/black-the-dominance-of-unethical-banking/.

Gerardo Pisarello, membro do Comité de Redacción de SinPermiso, é profesor de dereitos constitucional na Universidade de Barcelona. Jaume Asens é un avogado moi próximo aos movementos sociais cidadáns. Ambos os xuristas son membros do Observatori DESC e impulsores da querela contra as axencias privadas de cualificación da rega.

voltar arriba

©  Encontro Irmandiño, 2011
Apartado de Correos 356  |  15010 A Coruña
aviso legal